L: H:

WSTECZ STRONA GŁÓWNA
OUN-UPA \ Formacje zbrojne



Nacjonalistyczne formacje zbrojne Maksyma Borowcia "Tarasa Bulby"

Zal??ki swej podziemnej zbrojnej formacji Maksym Borowe? "Taras Bulba" 10 zacz?? organizowa? podczas okupacji sowieckiej, od jesieni 1940 r. na terenie powiatu kostopolskiego i sarne?skiego. W chwili wybuchu wojny sowiecko-niemieckiej w 1941 r. jego bojówki ujawni?y si? jako tzw. Sicz Poleska (Poli?ka Sicz). Atakowa?y wówczas w okolicach Sarn i Olewska uciekaj?cych ?o?nierzy i funkcjonariuszy sowieckich oraz ewakuuj?ce si? sowieckie rodziny, co by?o powodem zaakceptowania "Siczy" przez Niemców. Niemcy uznali „Polesk? Sicz" za formacj? policyjn?, a nie za zal??ek ukrai?skiej armii, jak projektowa? Bulba. Na uwag? zas?uguje fakt, ?e „Sicz" by?a nie tylko antysowiecka, ale tak?e antypolska, o czym ?wiadczy np. demonstracja siczowców na czele z Bulb? na pocz?tku niemieckiej okupacji w Rokitnie (zob. Rokitno, gm. Kisorycze, pow. Sarny). 16 listopada 1941 r. Niemcy cofn?li uznanie dla "Poleskiej Siczy". Cz??? siczowców z?o?y?a bro?, pozostali rozeszli si? do domów, zabieraj?c bro? ze sob?. Bulba, w obawie przed aresztowaniem przez Niemców, wraz z kilkunastoma wspó?pracownikami ukry? si?, mianowa? si? g?ównym ukrai?skim atamanem i rozpocz?? dzia?alno?? podziemn?, organizuj?c na nowo zbrojne formacje. W utworzonym przez niego sztabie wi?kszo?? stanowili byli oficerowie UNR n, a doradcami byli tam tak?e melnykowcy.
Koncepcja i styl dzia?ania Bulby by?y odmienne od reprezentowanych przez Ugrupowanie Bandery, do którego odnosi? si? negatywnie. Bulba nie og?osi? powstania pa?stwa ukrai?skiego i nie tworzy?, jak OUN Bandery, podziemnej administracji cywilnej. Po rozwi?zaniu "Poleskiej Siczy" przyst?pi? natomiast do tworzenia ukrai?skiej partyzantki, w przysz?o?ci maj?cej by? podstaw? ukrai?skich si? zbrojnych. Zorganizowanym przez siebie oddzia?om nada? nazw? Ukrai?skiej Powsta?czej Armii (Ukrajin?ka Powsta?cza l Powstan?ka Armija).
Struktura UPA Bulby, inna ni? UPA banderowskiej, przedstawia?a si? nast?puj?co. Istnia?o pi?? tzw. Lataj?cych Brygad, w obr?bie których dzia?a?y tzw. sotnie (licz?ce po 100 ludzi co najmniej). Sotnie by?y podzielone na ma?e, ruchliwe, operacyjne grupy, licz?ce po 5-10 osób 12. Obszar dzia?ania obejmowa? stosunkowo niewielki obszar Wo?ynia i Polesia Wo?y?skiego, tj. powiat sarne?ski, kostopolski i pó?nocn? cz??? powiatu rówie?skiego. W sierpniu 1943 r. banderowcy si?? podporz?dkowali sobie bojówki Bulby. Dla resztek swoich zwolenników Bulba przyj?? nazw? Ukrajin?ka Nacjonalno-Rewolucijna Armija (OUNR), która to formacja nie odegra?a ju? ?adnej roli.
Obecno?? bojówek bulbowskich na wymienionym wy?ej obszarze by?a ludno?ci polskiej powszechnie znana, a jej dzia?alno?? odczuwano jako zbrodnicz?. Pierwszy masowy mord, rze? Paro?li I w gm. Antonówka powiatu sarne?skiego 9 lutego 1943 r., by? dzie?em bojówek bulbowskich. W raportach, sprawozdaniach i meldunkach Okr?gu AK Wo?y? powtarza si? twierdzenie, ?e eksterminacj? ludno?ci polskiej na terenie powiatu sarne?skiego i kostopolskiego rozpocz?li i dokonywali bulbowcy. Dzia?ali oni samodzielnie do sierpnia 1943 r. Jednak?e w tym czasie i na tym terenie dzia?a?a równolegle OUN Bandery, a wi?c w pó?nocno-wschodniej cz??ci Wo?ynia ludobójcze akcje wobec ludno?ci polskiej by?y dokonywane jednocze?nie przez dwa nacjonalistyczne ugrupowania, lecz nie ma dokumentacji pozwalaj?cej stwierdzi?, które z nich by?o bardziej aktywne 13.

OUN i UPA Stepana Bandery

OUN Bandery by?a najliczniejsz? i najsilniejsz? organizacj? nacjonalistyczn? na Wo?yniu. Szeroko rozwini?ta siatka organizacyjna (tzw. sitka) obejmowa?a ca?y teren Wo?ynia i wszystkie ukrai?skie grupy spo?eczne, pos?ugiwa?a si? przy tym rzesz? informatorów. Podczas okupacji niemieckiej ukrai?scy nacjonali?ci z ugrupowania OUN Bandery byli usadowieni w niemieckiej administracji i policji ukrai?skiej pod nadzorem niemieckim, co wykorzystywali do swoich celów, m. in. do terroru skierowanego wobec ludno?ci polskiej oraz do wzmacniania organizacji. Struktura organizacyjna OUN Bandery (sitka) by?a oparta na jednoosobowym kierownictwie i zasadzie hierarchiczno?ci.
Na czele organizacji sta? urz?duj?cy prowidnyk (przewodnicz?cy) OUN-R, którym od roz?amu OUN w 1940 r. do lipca 1941 r. by? Stepan Bandera, a nast?pnie Myko?a ?ebed' („Maksym Ruban") 14. Prowidnyk kierowa? kilkuosobowym kierownictwem prowodem), do którego nale?eli podlegaj?cy mu m. in. przewodnicz?cy terytorialnych kierownictw.
Obszar wp?ywów OUN Bandery zosta? podzielony na kraje, nazywane te? ziemiami z okre?leniem ich geograficznego po?o?enia, które mia?y swoje kierownictwa i prwidnyków.
W sk?ad krajowego kierownictwa (prowodu) wchodzili: przewodnicz?cy krajowy (prowidnyk), zast?pca krajowego prowidnyka, referenci: wojskowy, gospodarczy, organizacyjny, polityczny, propagandy, s?u?by bezpiecze?stwa i innych s?u?b specjalnych.
Krajowym kierownictwom podlega?y kierownictwa terenowe, których sk?ad by? podobny. Struktury organizacyjne by?y tak pomy?lane, ?eby zapewni? sobie podporz?dkowanie ludno?ci ukrai?skiej prowidnykom terenowym, w czym organizacja pomaga?a sobie stosuj?c obok agitacji terror. Tote? organizacja ta z ?atwo?ci? mobilizowa?a do swoich zada? ch?opstwo.
Organem kontroli banderowców, wszechw?adnym i bezwzgl?dnym, by?a S?u?ba Bezpiecze?stwa (S?u?ba Bezpeky) OUN 15, której komórki znajdowa?y si? na wszystkich szczeblach struktury OUN i UPA. By?a to tajna policja OUN Bandery, o bardzo szerokich politycznych kompetencjach represyjnych. SB tropi?a i likwidowa?a w szeregach organizacji wszystkich podejrzanych ideologicznie czy politycznie, maj?cych jakiekolwiek w?tpliwo?ci i w ogóle uznanych za niepewnych, a tak?e bra?a udzia? w rzeziach ludno?ci polskiej. SB równie? terroryzowa?a ukrai?sk? ludno??, pos?uguj?c si? tymi samymi metodami, co wobec cz?onków OUN i UPA. Jej dzia?alno?? by?a analogiczna do gestapo, SS i NKWD. Zwierzchnikiem S?u?by Bezpiecze?stwa w latach 1941-1944 r. by? Myko?a ?ebed', który w "rz?dzie" proklamowanego przez OUN Bandery 30 czerwca 1941 r. pa?stwa ukrai?skiego otrzyma? resort bezpiecze?stwa i który od 1941 r., po aresztowaniu Bandery przez Niemców, by? równocze?nie przewodnicz?cym OUN. W latach 1942-1944 referentem SB na Wo?yniu by? Wasyl Makar "Bezridnyj", "Siromane?".
Wo?y? (wraz z cz??ci? po?udniowego Polesia, tj. po?udniowymi rejonami obwodu brzeskiego i poleskiego) w strukturze organizacyjnej OUN Bandery — jako kraj — wchodzi? w sk?ad tzw. Pó?nocno-Zachodnich Ziem Ukrai?skich. Teren województwa by? podzielony na dwa obwody — wo?y?ski i rówie?ski, które dok?adnie pokrywa?y si? z sowieckim podzia?em administracyjnym z lat 1939-1941. W obwodzie wo?y?skim znajdowa?o si? 5 nadrejonów, które odpowiada?y powiatom: Horochów, Kowel, Luboml, ?uck, W?odzimierz Wo?y?ski. Do obwodu rówie?skiego nale?a?o 6 nadrejonów, tj. pozosta?ych powiatów: Dubno, Kostopol, Krzemieniec, Równe, Sarny, Zdo?bunów.
W obr?bie nadrejonów znajdowa?y si? rejony (gminy), dzielone na podrejony, w których tworzone by?y kuszcze (nazwa tej jednostki nieprzet?umaczalna; kuszcz po ukrai?sku oznacza krzak), obejmuj?ce 4-7 wsi, a te z kolei dzieli?y si? na stanice (stanycie), licz?ce 1-2 wsie.
Na ka?dym szczeblu sta? przewodnicz?cy, kierownik (prowidnyk) — krajowy, obwodowy, nadrejonowy, rejonowy. Kuszczami kierowali kuszczowi, a stanicami — stanyczni (so?tysi). W ramach ca?ej organizacji, na ró?nych jej szczeblach, istnia?y bojówki OUN, których dowódcy zwani byli komendantami (odpowiednio: obwodowi, okr?gowi, nadrejonowi, rejonowi, staniczni).
OUN dysponowa?a jeszcze si?ami rezerwowymi w postaci paramilitarnej organizacji zwanej Samooboronnymi Kuszczowymi Widdi?ami (SKW). By?y to grupy ch?opów ?yj?cych i pracuj?cych w swoich gospodarstwach we wsiach znajduj?cych si? na terenie ouenowskiej jednostki organizacyjnej zwanej kuszczem i mobilizowanych do konkretnych akcji. A wi?c by?o to co? w rodzaju pospolitego ruszenia, które w razie potrzeby wspomaga?o OUN lub UPA. SKW by?o kierowane przez OUN za po?rednictwem kuszczowych i stanycznych. Nazwa samooboronni, która oznacza „samoobronne" (oddzia?y) nie mia?a nic wspólnego z samoobron?, bowiem owe oddzia?y (widdily), napada?y samodzielnie lub wraz z UPA na bezbronne polskie osiedla. Uzbrojenie cz?onków SKW stanowi?a nieliczna bro?, a g?ównie narz?dzia gospodarskie, jak np. siekiery, wid?y, kosy, no?e, topory, m?oty, dr?gi (st?d te? nazwa sokyrnyky, czyli siekiernicy), którymi nie mo?na by?o walczy? z Niemcami i Sowietami (sowieckimi oddzia?ami partyzanckimi), a jedynie masakrowa? bezbronnych Polaków. Owo pospolite ruszenie, do którego przy??czali si? te? zmuszeni przez OUN i UPA lub dobrowolnie niezrzeszeni Ukrai?cy, mia?o znaczn? przewag? nad mordowanymi Polakami. Cz?onkowie SKW pe?nili ponadto dzienn? i nocn? s?u?b? patrolow? w swoich wsiach, w trakcie której wy?apywali i mordowali przemieszczaj?cych si? Polaków.
OUN Bandery, obwo?uj?c siebie jedyn? reprezentacj? narodu ukrai?skiego, uwa?a?a sw? organizacj? za polityczne podziemne organa administracji (w?adz? cywiln?), a utworzonej dla swoich celów i podporz?dkowanej jej formacji zbrojnej nada?a nazw? Ukrai?skiej Powsta?czej Armii (UPA), u?ywan? wcze?niej przez oddzia?y Maksyma Borowcia „Bulby".
G?ównymi organizatorami UPA Bandery na Wo?yniu byli: Myko?a ?ebed' "Maksym Ruban", Wasyl Sydor "Szelest", Dmytro Klaczkiw?kyj "K?ym Sawur", Roman Szuchewycz "Taras Czuprynka" i Rostys?aw Wo?oszyn "Horbenko", "Paw?enko" 16.
Pierwszy oddzia? powsta? przy ko?cu 1942 r. ze scalenia bojówek OUN Bandery, po przeprowadzeniu przez Romana Szuchewycza i Wasyla Sydora inspekcji na Wo?yniu i Polesiu 17. Jego dowódc? by? Hry? Perehiniak (Perehijniak) "Korobka", "Dowbeszka". W propagandzie banderowskiej oddzia? ten nazywany jest "pierwsz? sotni? UPA", z pomini?ciem faktu, ?e istnia?y ju? sotnie UPA Bulby. W ?lad za t? sotni? powstawa?y nast?pne - w Sarne?skiem, w rejonie Stepa?-Ko?ki (na pó?nocy powiatu kostopolskiego i ?uckiego), w pustomyckich lasach (w okolicy Pustomyt, gm. Tuczyn, pow. Równe), w Krzemienieckiem i innych rejonach. Trzon oddzia?ów stanowili miejscowi, jednak?e elementem inspiruj?cym i szczególnie aktywnie uczestnicz?cym w organizacji oddzia?ów byli nacjonali?ci przybyli w tym celu z Ma?opolski Wschodniej (ich liczb? ocenia si? na oko?o 1000 ludzi). Wa?nym momentem dla rozwoju tej ludobójczej formacji by?o na Wo?yniu „przej?cie do lasu" w marcu i kwietniu 1943 r. policji ukrai?skiej na s?u?bie niemieckiej 18, na rozkaz g?ównego prowodu OUN. Istniej?ce bojówki zosta?y zasilone kilku tysi?cami przeszkolonych i uzbrojonych ludzi, zaprawionych wcze?niej w masowej eksterminacji wo?y?skich ?ydów i uczestnicz?cych czynnie w prze?ladowaniach Polaków, a wi?c w potencja?, który by? wzorem i nadawa? zbrodniczy ton.
Sztandarow? piosenk? policji ukrai?skiej od chwili jej powstania w 1941 r., a pó?niej UPA by?o: "Smert', smert', lacham smert', smert' moskow?ko-?ydiw?kij komuni" ("?mier?, ?mier?, Polakom ?mier?, ?mier? moskiewsko-?ydowskiej komunie")19. Jest to jedno ze ?wiadectw d?ugo przygotowywanego przez OUN planu likwidacji Polaków 20.
Na szczycie struktury organizacyjnej UPA znajdowa?a si? Komenda G?ówna. Podlega?y jej komendy UPA dzia?aj?ce na terenie trzech organizacyjnych obszarów, zwanych krajami. UPA Bandery dzia?aj?ca na Wo?yniu by?a podporz?dkowana zgrupowaniu terytorialnemu zwanemu UPA-Pó?noc (UPA-Piwnicz), któremu podlega?o tak?e cz??? Polesia, pó?nocno-zachodnie Podole i cz??? Kijowszczyzny. W obr?bie UPA-Pó?noc obszar Wo?ynia by? podzielony na trzy tzw. okr?gi wojskowe (Wij?kowi Okruhy /WO/), posiadaj?ce swoje komendy i sztaby:
WO „Turiw" — obejmuj?cy powiaty Horochów, Kowel, Luboml, ?uck, W?odzimierz Wó?.; na jego terenie wyodr?bnione by?y nadrejony: ?ucki "Chortycia", w?odzimierski "Step", kowelski "Kodak";
WO "Zahrawa" — z powiatami: Kostopol, Sarny, pó?nocn? cz??ci? powiatu rówie?skiego, podzielonymi na nadrejony: sarne?ski "Lisowa Pi?nia" i kostopolski "Do?yna";
WO "Bohun" (w pewnym okresie pod nazw? WO "Enej" od pseudonimu komendanta) — obejmuj?cy powiaty Dubno, Krzemieniec, Zdo?bunów i po?udniow? cz??? powiatu rówie?skiego, które by?y podzielone na nadrejony: korecki "2/2", „Kolino"; rówie?ski "3/3", "Ozero"; zdo?bunowski "4/4", „?uh"; dubie?ski "6/6", "Dub"; krzemieniecki "7/7".
W sk?ad WO "Turiw" i WO "Zahrawa", oprócz Wo?ynia wchodzi?y tak?e tereny Polesia, nie wymieniane tu szczegó?owo.
W sierpniu 1944 r. z po??czenia WO "Turiw" i WO "Zahrawa" powsta? WO "Zawychost".
Podczas "oczyszczania" Wo?ynia z ludno?ci polskiej kierownictwo UPA najwy?szego szczebla przedstawia?o si? nast?puj?co: do listopada 1943 r. dowódc? ca?ej UPA by? Dmytro Klaczkiw?kyj "K?ym Sawur" 21, a po nim Roman Szuchewycz "Taras Czuprynka" 22; dowódcami poszczególnych okr?gów wojskowych byli: WO "Turiw" — Jurij Stelmaszczuk "Rudyj" 23, WO "Zahrawa" — Iwan ?ytwynczuk "Dubowyj" 24, WO "Bohun" — Petro Olijnyk "Enej" 25.
Podstawow? jednostk? UPA by?a sotni? (odpowiednik kompanii w polskim wojsku). Sotni? dzieli?a si? na 3-4 czoty (plutony), a czota na 3-4 rój i (rij — po polsku rój — to dru?yna). W roju, który dzieli? si? na 2 lanki (sekcje), by?o 7-12 "wojaków". Kilka sotni tworzy?o kuri? (batalion), a 2 kurenie (lub wi?cej) stanowi?o zahin (zagon, pu?k). Ponadto w powszechnym u?yciu by?y nazwy oddzia? i pododdzia?, których stosunek organizacyjny do takich jednostek jak kuri?, sotnia, czota, rij — nie jest dla nas jasny. Poszczególne jednostki UPA mia?y swoje nazwy, przewa?nie wywodz?ce si? od pseudonimów ich dowódców (np. kuri? "Ho?ubenki", sotnia "Zalizniaka", zahon "Eneja").
Jednostki UPA by?y ?ci?le powi?zane z terenow? sieci? OUN, jej podlega?y, a wszelkie posuni?cia by?y uzgadniane z prowidnykiem OUN.
W UPA u?ywano podwójnego systemu stopni: analogicznego do stosowanego w wojsku oraz funkcyjnego, wynikaj?cego z kierowania poszczególnymi jednostkami. W systemie wzorowanym na wojskowym by?y nast?puj?ce stopnie: szeregowi — strile? (strzelec), starszyj strile? (starszy strzelec); podoficerowie — wistun (kapral), starszyj wistun (starszy kapral), bulawnyj (sier?ant), starszyj bulawnyj (starszy sier?ant); oficerowie — chorun?yj (chor??y), porucznyk (porucznik), sotnyk (kapitan), major (major),po?kownyk (pu?kownik), heneral (genera?). Rangi stosowane w funkcyjnym systemie to: rojowyj (spolszczona nazwa rojowy), czotowyj (czotowy), bunczu?nyj (szef kompanii lub batalionu), sotennyj (sotenny, dowódca kompanii), kurinnyj (kurinny, dowódca batalionu), komandyr zakonu lub hrupy, komendant oddzia?u lub pododdzia?u. Rangi funkcyjnego systemu okre?la?y dowódców jednostek, nie by?y zwi?zane ze stopniami na wzór wojskowy, tote? w razie potrzeby ka?dy bojowyk (bojownik), nawet bez wyszkolenia czy w?a?ciwego stopnia, móg? dowodzi? akcj?, stoj?c na czele jakiej? jednostki.
Na pocz?tku 1943 r. liczebno?? UPA Bandery by?a okre?lana na 10-15 tysi?cy ludzi i w przeci?gu 1943 r. ros?a w wyniku prowadzonych mobilizacji oraz podporz?dkowania sobie w sierpniu 1943 r. UPA Bulby i oddzia?ów Melnyka. Przy ko?cu 1943 r. — po cz??ciowej demobilizacji i wraz z ró?nymi terenowymi zbrojnymi oddzia?ami podziemia nacjonalistycznego — stan UPA by? oceniany na 15-20 ty?. ludzi, w tym grupy "Turiw" na l stycznia 1944 r. 3048 osób.
Pierwsze napady na Polaków dokonywane przez nacjonalistów z OUN Bandery mia?y miejsce w 1941 r., tu? po wybuchu wojny niemiecko-sowieckiej, podczas okupacji niemieckiej. Ich wykonawcami byli m. in. cz?onkowie tzw. grup marszowych (pochodnych) OUN, tj. grup nacjonalistów, przyby?ych wraz z armi? niemieck? z ziem polskich okupowanych przez Niemców od 1939 r. oraz z Rzeszy 26. Oprócz nich mordowali miejscowi, prawdopodobnie zach?ceni rozkolportowanymi wówczas odpowiedniej tre?ci materia?ami propagandowymi (zob. Dok. 76). Pocz?tek generalnej rozprawy z Polakami mia? miejsce w 1942 r., ale wówczas by?y to napady na pojedyncze osoby i rodziny, dokonywane tak?e tam, gdzie nie dzia?ali nacjonali?ci Bulby. Przej?cie policjantów ukrai?skich ze s?u?by niemieckiej do UPA Bandery (marzec-kwiecie? 1943 r.) rozpocz??o zorganizowan? na wielk? skal? akcj? systematycznego ludobójczego „oczyszczania ukrai?skich ziem" z ludno?ci polskiej (zajmanciw) w imi? has?a rozpropagowanego nie tylko w?ród dzia?aczy nacjonalistycznych, ale w?ród szerokich warstw ukrai?skiego spo?ecze?stwa: Ukraina tylko dla Ukrai?ców, Ukraina czysta jak szklanka wody 27. Koncepcja Ukrainy tylko dla Ukrai?ców oznacza?a pozbycie si? wszystkich innych narodowo?ci (zajmanciw) i by?a realizowana etapami. W pierwszym etapie, zorganizowanym przez Niemców i przez nich przeprowadzanym, z powa?nym udzia?em nacjonalistów ukrai?skich (policjantów ukrai?skich i cywili), zlikwidowani zostali ?ydzi. W drugim etapie nacjonali?ci, ju? na w?asn? r?k?, dokonali eksterminacji Polaków. Etap ten zapowiada?a uchwa?a III Konferencji OUN Bandery w lutym 1943 r., w której postanowiono zlikwidowa? wszystkich "zajma?ców" oraz og?oszono, ?e OUN stoi na stanowisku "tworzenia pa?stw narodowych wszystkich narodów na ich etnicznych terytoriach". W trzecim etapie, do którego nie dosz?o z powodu zaj?cia ziem II Rzeczpospolitej przez Zwi?zek Sowiecki, nast?pi?oby usuwanie Czechów, Rosjan i wszelkich innych narodowo?ci.
Obie formacje zbrojne Bulby i Bandery — nazywaj?ce siebie armiami — z punktu widzenia wojskowego i prawno-mi?dzynarodowego nimi nie by?y, poniewa? nie stanowi?y si? zbrojnych pa?stwa lub ich cz??ci. W czasie dzia?ania UPA pa?stwa ukrai?skiego nie by?o, a kilkudniowy "rz?d" Jaros?awa Ste?ki w 1941 r. nie by? uznany na arenie mi?dzynarodowej. Je?li chodzi o UPA Bandery, to nale?a?oby j? potraktowa? jako uzbrojone bojówki politycznej partii, czyli OUN, która nie by?a demokratycznie wybranym przedstawicielstwem spo?ecze?stwa ukrai?skiego, lecz organizacj? terrorystyczn?, pos?uguj?c? si? terrorem i zbrodni? w celu podporz?dkowania sobie tego spo?ecze?stwa. Bior?c pod uwag? dzia?alno?? owych bojówek, które koncentrowa?y si? na mordowaniu bezbronnej cywilnej ludno?ci polskiej (nie tylko zreszt? na Wo?yniu, ale równie? na innych obszarach okupowanej Rzeczypospolitej, zamieszka?ych przez Polaków i Ukrai?ców) z zamiarem unicestwienia jak najwi?kszej liczby ludzi, z u?yciem podst?pów, prowadzone bezwzgl?dnie i okrutnie, przy zastosowaniu tortur, a nie na walce z uzbrojonymi wojskami niemieckimi lub partyzantk? sowieck? — to dzia?alno?? ta nie odpowiada normom post?powania stawianym wojskom. Warto przy tym zauwa?y?, ?e owe bojówki nazywaj?ce siebie armi?, nie mia?y w?asnego jednolitego umundurowania, u?ywa?y mundurów obcych armii (niemieckich, sowieckich) lub polskich i podszywa?y si? pod inne formacje zbrojne, a wi?c nie stosowa?y zewn?trznych form w?a?ciwych wojsku, a ich cz?onkowie jako obywatele pa?stwa polskiego dokonywali zbrodni ludobójstwa na wspó?obywatelach. Kwalifikowanie UPA jako si? powsta?czych skierowanych przeciwko pa?stwu polskiemu nale?y równie? uzna? z prawnego punktu widzenia za b??dne, poniewa? podczas wojny bojówki nacjonalistyczne nie wyst?powa?y przeciwko polskim w?adzom, lecz przeciwko polskiej ludno?ci. W tym czasie Polska by?a krajem okupowanym, a istniej?ce w konspiracji podziemne w?adze cywilne ani nie organizowa?y, ani nie kontrolowa?y spo?ecznego ?ycia Ukrai?ców. W chwili wyst?pienia OUN-UPA z ludobójcz? akcj? wobec ludno?ci polskiej na Wo?yniu i jeszcze co najmniej przez pó? roku na wi?kszo?ci obszaru Wo?ynia, nie by?o si? zbrojnych pa?stwa polskiego, przeciwko którym mog?yby wyst?pi? jakiekolwiek si?y powsta?cze. Oddzia?y partyzanckie AK zorganizowa?y si? dopiero wtedy, kiedy nacjonali?ci ukrai?scy mieli na swym koncie, jak szacujemy, dwie trzecie swych ofiar.

OUN i formacje zbrojne Andrija Melnyka

OUN Melnyka by?a znacz?co mniej liczna i uwa?ana za bardziej umiarkowan? w formach dzia?ania ni? OUN Bandery. Jej dzia?acze byli podobnie jak banderowcy rozmieszczeni w niemieckiej administracji terenowej oraz w policji ukrai?skiej.
Struktura organizacyjna OUN Melnyka by?a podobna do banderowskiej. Ziemie Wo?ynia nale?a?y do Inspektoratu II OUN-M. Organizacja ta by?a najbardziej rozwini?ta w powiatach krzemienieckim i w?odzimierskim. Jej bojówki zbrojne zacz?to formowa? w marcu 1943 r., a na naradzie aktywu w maju 1943 r. w ?awrze Poczajowskiej uchwalono powo?anie "Wojskowych Oddzia?ów" (Wij?kowi Widdity) OUN Melnyka. Utworzono tzw. bazy, tj. jedn? w postaci dwóch sotni w powiecie krzemienieckim, drug? w powiecie w?odzimierskim — jedna sotnia, i trzeci? o charakterze rajdowym. ?ywot melnykowskich formacji zbrojnych by? krótki, bowiem po nieudanych próbach przeci?gni?cia melnykowców do szeregów OUN Bandery, oddzia?y Melnyka zosta?y rozbite przez banderowców pod dowództwem Iwana K?ymyszyna „Kruka" i Petra Olijnyka „Eneja" w lipcu 1943 r. Kadr? dowódcz? melnykowców banderowcy zamkn?li w obozie o zaostrzonym rygorze i wi?kszo??, tj. tych, którzy odmówili podporz?dkowania si? OUN Bandery, po pewnym czasie rozstrzelali. Pozostali dzia?acze poukrywali si?, a siatka organizacyjna porwa?a si?. Jesieni? 1943 r. melnykowcy zacz?li odtwarza? organizacj? i w tym czasie doszli do porozumienia z Niemcami, tworz?c u ich boku Wo?y?ski Legion, przemianowany pó?niej na Ukrai?ski Legion Samoobrony 28. Formacja ta mia?a stanowi? przeciwwag? wobec banderowskiej UPA.
W publikacjach melnykowskich dzia?aczy mo?na znale?? krytyczne uwagi o zbrodniczych napadach na Polaków, tymczasem równie? ta formacja mordowa?a Polaków przynajmniej do lipca 1943 r. W powiecie krzemienieckim melnykowcy dokonali np. wspólnie z banderowcami napadu na K?ty (gm. Szumsk) w maju 1943 r., za? samodzielnie w pocz?tkach lipca 1943 r. na Wi?niowiec. Nie ulega w?tpliwo?ci, ?e w powiecie w?odzimierskim melnykowcy najpierw dokonali szeregu zabójstw Polaków i ?ydów jako policjanci ukrai?scy, a pó?niej brali udzia? w lipcowej rzezi (w niektórych relacjach s? wymieniani z nazwiska jako sprawcy zbrodni). Ukrai?ski Legion Samoobrony ma na sumieniu mordy Polaków w okolicach U?ciluga i poza Wo?yniem.

Materia?y pochodz? z ksi??ki W?adys?awa i Ewy Siemaszków pt. "Ludobójstwo".

 DO GÓRY   ID: 24133         

WSTECZ

   
Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego
al. Mickiewicza 22 (biuro: ul. Syrokomli 21) 30-059 Kraków, tel./fax +48 (012) 421-20-78
e-mail: Webmaster plok@poczta.fm      Odwiedź nas na: SOWINIEC.COM.PL